1. Khái niệm của rào cản phi thuế quan
Rào cản phi thuế quan (non-tariff barriers – NTBs) là các biện pháp mà một quốc gia đề ra để hạn chế nhập khẩu mà không sử dụng tới thuế quan.
2. Các loại rào cản thương mại đối với doanh nghiệp thực hiện xuất khẩu vào Việt Nam
Quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo vệ môi trường
Việt Nam đã xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật cho nhiều loại mặt hàng. Có thể kể đến:
- Quy định về Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN).
- Hệ thống Quản lý Chất lượng ISO 14000.
- Các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến sức khỏe con người và môi trường.
Quy định về vệ sinh và kiểm dịch
Việt Nam yêu cầu thực phẩm nhập khẩu phải đáp ứng các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm, bao gồm việc kiểm tra dư lượng thuốc trừ sâu, kim loại nặng, và chất phụ gia.
Hàng hóa nông sản, thực phẩm, và các sản phẩm từ động thực vật phải tuân thủ quy định kiểm dịch để ngăn chặn việc nhập khẩu các mầm bệnh, sâu bệnh, hay các tác nhân gây hại cho sức khỏe và môi trường.
Hạn chế định lượng (cấm nhập khẩu)
Biện pháp này được sử dụng vì mục tiêu bảo vệ đạo đức công cộng, sức khoẻ con người, tài nguyên thiên nhiên, an ninh quốc phòng…Vì thế những hàng hoá thuộc danh mục cấm nhập khẩu của các quốc gia thường là những mặt hàng gây hại đến phương diện sức khỏe, môi trường.
Hiện nay, Việt Nam đã quy định tại Mục II Phụ lục I Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, nhập khẩu ban hành kèm theo Nghị định 69/2018/NĐ-CP.
Giấy phép nhập khẩu
Một số hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam cần có giấy phép nhập khẩu từ các cơ quan quản lý chuyên ngành để kiểm soát và đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn, sức khỏe, môi trường
Ngoài ra, quy trình xin giấy phép nhập khẩu có thể tốn kém về thời gian và tài chính, làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và kéo dài thời gian thông quan.
Danh mục hàng hoá nhập khẩu theo giấy phép tại Việt Nam được quy định tại Phụ lục III Nghị định số 69/2018/NĐ-CP.
Đọc thêm Danh mục các mặt hàng hóa thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Công Thương tại đây
Hạn ngạch nhập khẩu
Hạn ngạch nhập khẩu là quy định giới hạn số lượng hàng hóa cụ thể được phép nhập khẩu vào Việt Nam trong một khoảng thời gian nhất định. Trong xu hướng tự do hoá thương mại, các nước cũng đã dần xoá bỏ cơ chế hạn ngạch.
Tại Việt Nam, danh mục hàng hóa quản lý theo hạn ngạch thuế quan nhập khẩu được quy định tại Điều 11 Thông tư 12/2018/TT-BCT.
Kiểm tra trước khi thông quan
Đây là biện pháp được áp dụng tương đối phổ biến đối với hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam hiện nay. Theo đó, hàng hoá muốn đủ điều kiện thông quan cần thực hiện đăng ký kiểm tra chất lượng trước thông quan.
3. Tác động của rào cản phi thuế quan đối với doanh nghiệp
Tác động tích cực với doanh nghiệp nội địa
- Bảo vệ ngành sản xuất trong nước: Hàng rào phi thuế quan giúp hạn chế lượng hàng hóa nước ngoài vào thị trường nội địa, tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước phát triển và giảm cạnh tranh từ hàng hoá nhập khẩu
- Bảo đảm an toàn và sức khoẻ cho người tiêu dùng: Rào cản phi thuế quan như quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật giúp bảo vệ sức khỏe và an toàn cho người tiêu dùng, ngăn chặn việc nhập khẩu các sản phẩm không đạt chất lượng hoặc gây nguy hiểm
- Bảo vệ môi trường: các quốc gia thường áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với hàng hóa có thể gây ô nhiễm hoặc làm tổn hại đến môi trường, như việc kiểm soát nhập khẩu rác thải, hàng hóa chứa hóa chất độc hại.
Tác động tiêu cực với doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Bên cạnh những tác động tích cực, rào cản phi thuế quan tạo ra những khó khăn, thách thức với doanh nghiệp
- Gia tăng chi phí và thời gian. Các thủ tục phức tạp, hoặc yêu cầu kỹ thuật khắt khe làm tăng chi phí hoạt động và thời gian phân phối hàng.
- Khó tiếp cận thị trường của nước nhập khẩu: Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định kiểm dịch khắt khe ở các quốc gia nhập khẩu.
- Nguy cơ bị áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại: Hàng hóa Việt Nam có thể bị áp thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.
- Thiếu thông tin về các biện pháp: Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu phi thuế quan.
- Rào cản từ chính trong nước: Quy định nhập khẩu phức tạp hoặc chồng chéo cũng gây khó khăn cho hoạt động nhập nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu.
4. Giải pháp ứng phó với rào cản phi thuế quan
Doanh nghiệp có thể chủ động ứng phó với các rào cản phi thuế quan theo các giải pháp sau đây:
- Nâng cao năng lực tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế: Doanh nghiệp cần cập nhật kiến thức về các tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch, và yêu cầu của thị trường nước ngoài.
- Đẩy mạnh chuyển đổi số: Áp dụng công nghệ số trong quản lý hải quan và thủ tục xuất nhập khẩu giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.
- Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Tránh phụ thuộc vào một vài thị trường lớn, giảm rủi ro khi gặp phải rào cản thương mại.
- Phát huy vai trò của Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam: Hiệp hội có thể hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin và thúc đẩy việc tháo gỡ các rào cản phi thuế quan. Hay nói cách khác Hiệp hội thay mặt doanh nghiệp đứng ra bảo vệ quyền lợi cho doanh nghiệp.
- Tăng cường hợp tác quốc tế: Việt Nam cần tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) để giảm thiểu rào cản và mở rộng thị trường.
- Nâng cao chất lượng sản phẩm: Đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất để đáp ứng tốt các tiêu chuẩn quốc tế, tạo lợi thế cạnh tranh.
5. Kết luận
Rào cản phi thuế quan là những biện pháp không sử dụng thuế nhưng ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu. Đây được xem như là thách thức đòi hỏi các doanh nghiệp xuất nhập khẩu chủ động ứng phó với các rào cản phi thuế quan.
Hy vọng bài viết trên đây của UNI sẽ hỗ trợ được phần nào cho doanh nghiệp thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu hiệu quả.
Các thông tin mới nhất về tình hình hải quan sẽ được cập nhật liên tục tại bản tin hàng tháng của UNI Customs Consulting. Kính mời quý doanh nghiệp theo dõi!