Theo số liệu mới nhất từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản Việt Nam khởi đầu năm 2025 với mức tăng trưởng nhẹ 3%, đạt 774 triệu USD trong tháng 1, mặc dù là tháng có kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Việc Mỹ áp thuế 10% lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc có thể khiến doanh nghiệp Mỹ tìm đến Việt Nam như một nguồn cung thay thế, đặc biệt là trong các mặt hàng cá phi lê tươi/đông lạnh và cá tra.
Tuy nhiên, xuất khẩu sang Mỹ cũng đối mặt với những thách thức như chi phí vận tải, logistics tăng cao do nhu cầu xuất khẩu dồn về thị trường này. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các rào cản phi thuế quan, những khó khăn mà doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang gặp phải, và các giải pháp giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức để tiếp tục phát triển bền vững.
Để được hỗ trợ kiểm dịch vệ sinh an toàn thực phẩm (FDA, USDA) và tham gia chương trình C-TPAT nhằm vượt qua rào cản phi thuế quan, liên hệ ngay với UNI để nhận tư vấn chuyên nghiệp.
1. Tìm hiểu về Rào Cản Phi Thuế Quan (NTBs) trong Xuất Khẩu Thủy Sản
1.1 Rào cản phi thuế quan là gì?
Rào cản phi thuế quan (Non-tariff barriers -NTBs) là các biện pháp không phải thuế quan, nhưng có tác động kinh tế lên thương mại hàng hóa giữa các quốc gia. Trên thế giới, các rào cản phi thuế quan đang thay thế các rào cản thuế quan trở thành rào cản đáng kể đối với thương mại hàng hóa, nhất là các luồng hàng xuất khẩu từ các nước đang phát triển sang thị trường các nước phát triển.
Trong xuất khẩu thủy sản, rào cản phi thuế quan thường bao gồm các quy định về kiểm dịch, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, hạn ngạch nhập khẩu, yêu cầu chứng nhận, và các tiêu chuẩn kỹ thuật.
1.2 Vai trò của rào cản phi thuế quan với xuất khẩu thủy sản
a. Đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm
Đầu tiên, Các rào cản phi thuế quan giúp đảm bảo thủy sản xuất khẩu đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Chẳng hạn, Mỹ và EU cấm nhập khẩu thủy sản có dư lượng kháng sinh vượt mức cho phép, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này giúp cải thiện uy tín của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Nhiều quốc gia áp dụng các quy định nghiêm ngặt về khai thác bền vững, như chứng nhận MSC (Marine Stewardship Council) hoặc quy định chống khai thác IUU (Illegal, Unreported, and Unregulated Fishing). Các rào cản này khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ các tiêu chuẩn khai thác hợp pháp, góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản lâu dài.
b. Xây dựng uy tín thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm
Ngoài ra, dDù gây khó khăn ban đầu, việc đáp ứng các rào cản phi thuế quan giúp doanh nghiệp xuất khẩu xây dựng uy tín thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Thủy sản đạt chứng nhận ASC (Aquaculture Stewardship Council) hoặc BAP (Best Aquaculture Practices) có thể bán với giá cao hơn, thu hút khách hàng cao cấp tại Mỹ, EU và Nhật Bản.
c. Tránh bị tạm dừng xuất khẩu hoặc cấm nhập khẩu
Tuy nhiên, nếu không tuân thủ rào cản phi thuế quan, doanh nghiệp có thể bị tạm dừng xuất khẩu hoặc bị cấm nhập khẩu. Ví dụ, EU từng cảnh báo “thẻ vàng IUU” đối với thủy sản Việt Nam, khiến nhiều lô hàng bị kiểm tra nghiêm ngặt, làm giảm tốc độ xuất khẩu và tăng chi phí.
2.Các quy định mới nhất của Mỹ ảnh hưởng gì đến thủy sản Việt Nam?
Những thay đổi trong chính sách thuế quan của Mỹ đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức cho ngành thủy sản Việt Nam.
2.1 Mỹ áp thuế nhập khẩu 10% đối với thủy sản Trung Quốc: Tạo cơ hội cho thủy sản Việt Nam có khả năng chiếm lĩnh thị phần lớn hơn tại Mỹ
Việc Mỹ áp thuế nhập khẩu 10% đối với thủy sản Trung Quốc khiến giá thành các sản phẩm từ Trung Quốc tăng cao, tạo cơ hội để doanh nghiệp Mỹ tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Việt Nam. Cá tra Việt Nam, với lợi thế giá rẻ hơn cá rô phi Trung Quốc, có khả năng chiếm lĩnh thị phần lớn hơn tại Mỹ. Nếu năm 2024 cá tra chiếm 40% thị phần tại Mỹ, thì đến năm 2025, con số này có thể tăng lên 60%.
Ngoài cá tra, các sản phẩm khác như tôm, cá ngừ, mực cũng có cơ hội mở rộng xuất khẩu do Mỹ giảm nhập khẩu từ Trung Quốc. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp chế biến tại Nhật Bản, Canada cũng có thể chuyển hướng sang Việt Nam để gia công trước khi xuất khẩu sang Mỹ.
2.2 Trung Quốc chịu sức ép mất thị phần xuất khẩu sang Mỹ: Cá tra Việt Nam bị cạnh tranh gay gắt tại Trung Quốc
Tuy nhiên, việc Mỹ đánh thuế nhập khẩu đối với Trung Quốc cũng kéo theo sự cạnh tranh gay gắt tại thị trường nội địa Trung Quốc. Trước sức ép mất thị phần xuất khẩu sang Mỹ, Trung Quốc sẽ tìm cách tiêu thụ thủy sản nhiều hơn trong nước và gia tăng xuất khẩu sang các thị trường khác. Cá tra Việt Nam có thể gặp khó khăn khi phải cạnh tranh với cá rô phi Trung Quốc ngay tại thị trường này. Ngoài ra, Mỹ siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu cũng đặt ra thách thức lớn cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc đáp ứng yêu cầu chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.
Việc Trung Quốc có thể trả đũa thương mại Mỹ cũng ảnh hưởng gián tiếp đến Việt Nam. Nếu Trung Quốc giảm nhập khẩu cá hồi, cá tuyết, cua từ Mỹ, nguồn cung này có thể tràn sang các thị trường khác, gia tăng áp lực cạnh tranh. Dù vậy, Việt Nam vẫn có lợi thế xuất khẩu thủy sản tươi sống sang Trung Quốc do nhu cầu tăng mạnh từ phân khúc cao cấp.
2.3 Mỹ áp thuế 25% đối với hàng hóa Canada: Tạo ra sự cạnh tranh giữa thủy sản Canada với Việt Nam tại Trung Quốc
Ngoài ra, mức thuế 25% mà Mỹ áp lên hàng hóa từ Canada cũng có những ảnh hưởng đáng kể. Khi gặp khó khăn khi xuất khẩu sang Mỹ, Canada có thể tăng cường giao thương với Việt Nam để tìm đầu ra cho thủy sản của mình. Canada là nhà cung cấp các loại cá tuyết, cua tuyết, tôm hùm cho Việt Nam để chế biến và xuất khẩu sang các thị trường khác. Điều này có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động chế biến, tận dụng nguồn nguyên liệu từ Canada để tăng cường xuất khẩu.
Tuy nhiên, việc Canada mất thị phần tại Mỹ cũng có thể khiến nước này chuyển hướng xuất khẩu sang Trung Quốc, tạo ra sự cạnh tranh với thủy sản Việt Nam tại đây. Các mặt hàng như tôm, cua, cá từ Canada có thể đổ vào Trung Quốc với giá hấp dẫn, ảnh hưởng đến sức tiêu thụ của thủy sản Việt Nam tại thị trường này.
Nguồn: Vũ Quang (2025), Xuất khẩu thủy sản trong bối cảnh thuế quan mới: Cơ hội nhiều hơn thách thức
Đọc thêm>> Sản xuất xuất khẩu nhôm thép Việt Nam chịu ảnh hưởng gì khi Mỹ áp thuế 25% >>
3. Những thách thức phổ biến của doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam
Dưới đây là những thách thức mà doanh nghiệp thủy sản Việt Nam thường gặp phải trong quá trình xuất khẩu thủy sản sang thị trường các nước:
3.1 Chi phí xuất khẩu gia tăng và nguy cơ thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp
Chính sách thuế mới của Mỹ vào năm 2025 có thể làm tăng chi phí xuất khẩu của doanh nghiệp thủy sản Việt Nam. Bên cạnh đó, nguy cơ bị áp dụng thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp cũng khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc duy trì lợi thế cạnh tranh tại thị trường Mỹ.
3.2 Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nguồn cung nguyên liệu
Biến đổi khí hậu làm thay đổi môi trường sống của các loài thủy sản, đặc biệt là thủy sản nuôi trồng. Nước biển dâng, nhiệt độ thay đổi và nguồn nước ô nhiễm có thể gây ra dịch bệnh, làm giảm chất lượng và sản lượng nguyên liệu thủy sản, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng xuất khẩu.
3.3 Sự cạnh tranh khốc liệt từ các nước xuất khẩu lớn
Các quốc gia sản xuất thủy sản lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc, Ecuador đang đẩy mạnh sản lượng và cải thiện chất lượng sản phẩm. Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt về giá cả, chất lượng và tiêu chuẩn xuất khẩu, làm giảm lợi thế của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
3.4 Giá nguyên liệu đầu vào và chi phí vận chuyển tăng cao
Sự gia tăng của giá thức ăn chăn nuôi, nhiên liệu, chi phí vận chuyển và logistics khiến chi phí sản xuất thủy sản tăng đáng kể. Khi chi phí đầu vào cao hơn, giá bán sản phẩm cũng tăng, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam so với các đối thủ trên thị trường thế giới.
3.5 Tác động của chiến tranh thương mại và rào cản thị trường
Xung đột thương mại giữa các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng đến giá nguyên liệu đầu vào và chi phí vận chuyển. Doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với sự biến động giá cả và yêu cầu khắt khe hơn về xuất xứ hàng hóa, gây khó khăn trong xuất khẩu.
3.6 Rủi ro từ thẻ vàng IUU và các biện pháp bảo hộ thương mại
Thẻ vàng IUU, tiêu chuẩn C-TPAT (Customs-Trade Partnership Against Terrorism) cùng với các biện pháp bảo vệ thương mại như chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc các quy định khắt khe về chất lượng và môi trường có thể làm tăng chi phí, giảm nguồn cung, giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.
3.7 Ảnh hưởng của biến động địa chính trị đến thương mại thủy sản
Những căng thẳng chính trị và xung đột khu vực có thể tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Sự thay đổi trong chính sách thương mại giữa các quốc gia hoặc các lệnh trừng phạt có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam.
Nguồn: VASEP (2025), Xuất khẩu thủy sản năm 2025- nhiều cơ hội và không ít thách thức
4. UNI giúp các doanh nghiệp vượt qua rào cản phi thuế quan như thế nào?
Để giúp các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam vượt qua rào cản phi thuế quan trong thị trường xuất khẩu ngày càng cạnh tranh, UNI mang đến các giải pháp chuyên sâu, đảm bảo hoạt động kinh doanh suôn sẻ.
4.1 Hỗ trợ thủ tục thông quan
a. Tham gia chương trình C-TPAT:
Với sự hỗ trợ thủ tục thông quan của UNI, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản có thể tham gia chương trình C-TPAT (Customs-Trade Partnership Against Terrorism) để đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng và thông quan nhanh chóng hơn tại các thị trường quốc tế, đặc biệt là Hoa Kỳ.
b. Tư vấn kiểm dịch thực phẩm:
Chúng tôi sẽ giúp doanh nghiệp tuân thủ các quy định kiểm dịch và an toàn thực phẩm của Hoa Kỳ như FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm), USDA (Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ). Khi các quy định kiểm dịch này được đảm bảo, doanh nghiệp có thể tăng cơ hội tiếp cận thị trường và giảm nguy cơ bị trả lại hàng hóa.
4.2 Tư vấn miễn thuế chống bán phá giá:
Ngoài ra, với nhiều kinh nghiệm trong việc đánh giá và đăng ký miễn thuế chống bán phá giá, UNI có thể giúp các công ty xuất khẩu thủy sản Việt Nam giảm thiểu các loại thuế không cần thiết và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Với kinh nghiệm sâu rộng và đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, UNI cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua rào cản phi thuế quan và mở rộng cơ hội kinh doanh toàn cầu. Liên hệ ngay với UNI để nhận tư vấn từ các chuyên gia hải quan.
5. Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam cần làm gì?
Dù chưa thể đoán định được liệu thủy sản Việt Nam có bị áp thuế mới hay không và khi nào bị áp dụng vì còn phụ thuộc nhiều điều kiện, song chuyên gia của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) tin rằng cơ hội dường như nhiều hơn thách thức.
“Ngành thủy sản có thể nắm bắt và bứt phá nếu nguồn cung ứng nguyên liệu tốt về cả khối lượng và chất lượng. Trong bối cảnh tình hình thương mại quốc tế thay đổi liên tục, doanh nghiệp cần xây dựng các kế hoạch dự phòng, tránh tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng. Cần xây dựng các kênh cung ứng bền vững và linh hoạt, bao gồm nguồn nguyên liệu trong nước và nhập khẩu nguyên liệu khi cần thiết để tránh tình trạng thiếu hụt”, bà Lê Hằng, Giám đốc truyền thông của VASEP khuyến cáo.
Ngoài ra, các doanh nghiệp nên cập nhật thông tin về xu hướng thị trường và điều chỉnh chiến lược sản phẩm-thị trường cho phù hợp. Ví dụ, có thể tăng thị phần cá tra tại Hoa Kỳ, thúc đẩy xuất khẩu thủy sản tươi sống sang Trung Quốc, cân đối để có sản phẩm cạnh tranh tại ASEAN, mở rộng thị phần tại thị trường Trung Đông…
Đặc biệt, cần đầu tư hơn cho chế biến sâu để tăng giá trị gia tăng và mở rộng thị phần tại các thị trường, đồng thời tránh bị áp thuế chống bán phá giá và các rào cản thuế khác trong bối cảnh mới này, bà Lê Hằng nhấn mạnh.
Nguồn: Vũ Quang (2025), Xuất khẩu thủy sản trong bối cảnh thuế quan mới: Cơ hội nhiều hơn thách thức
Đọc thêm>> Thương mại Việt Nam dưới thời Trump 2.0: Cơ hội, thách thức và lời khuyên cho các doanh nghiệp Việt Nam >>
Kết luận
Sức ép từ các chính sách thuế mới của Mỹ khiến doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam đối mặt với sự gia tăng chi phí, cạnh tranh khốc liệt từ các nước khác, biến đổi khí hậu, rào cản thương mại và rủi ro địa chính trị.
Với mong muốn giúp đỡ các công ty xuất khẩu thủy sản vượt qua hàng rào phi thuế quan, UNI cung cấp các giải pháp chuyên sâu như: hỗ trợ thông quan, tư vấn C-TPAT, kiểm dịch thực phẩm (FDA, USDA) và miễn thuế chống bán phá giá.
Bạn có thể nghe tư vấn chi tiết khi liên hệ với UNI qua số điện thoại: +(84) 908-535-898 (Việt Nam), +(84) 902-927-767 (Hàn Quốc), hoặc để lại câu hỏi tại đây.
Nhận tư vấn chuyên gia ngay hôm nay! Để lại email để nhận giải pháp phù hợp cho doanh nghiệp của bạn.
[userfeedback id=1]