Phân Tích Tác Động Phán Quyết IEEPA đến Doanh Nghiệp FDI tại Việt Nam
Báo cáo Nghiên cứu | Cập nhật ngày 24/02/2026
1. Tổng quan và Bối cảnh
Ngày 20/02/2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết 6-3 trong vụ Learning Resources, Inc. v. Trump (No. 24-1287), tuyên bố toàn bộ thuế quan IEEPA vi phạm pháp luật và vô hiệu. Thuế nền 10% toàn cầu, thuế tương hỗ theo từng nước từ ‘Ngày Giải phóng’ tháng 4/2025 đều mất hiệu lực.
Tổng thống Trump ngay lập tức tuyên bố thuế bổ sung 10% toàn cầu theo Điều 122 Đạo luật Thương mại 1974, sau tăng lên 15% (21/02). Thuế hiệu lực từ 24/02/2026, hết hạn 24/07/2026 (150 ngày).
Đêm 24/02, Tổng thống dự kiến bày tỏ lập trường về thuế quan trong Thông điệp Liên bang — cần theo dõi cập nhật.
2. Nội dung Cốt lõi của Phán quyết
2-1. Tóm tắt Phán quyết
| Mục | Nội dung |
| Tên vụ án | Learning Resources, Inc. v. Trump, No. 24-1287 (20/02/2026) |
| Phán quyết | 6-3 — Toàn bộ thuế IEEPA vi phạm pháp luật và vô hiệu |
| Lập luận chính | ① IEEPA không bao gồm quyền áp thuế ② Quyền đánh thuế thuộc Quốc hội ③ Major Questions Doctrine |
| Thuế không bị ảnh hưởng | Section 232 (thép, nhôm, ô tô, bán dẫn…), Section 301 — ngoài phạm vi |
2-2. Phản ứng Sau Phán quyết
Ngay sau phán quyết: ① Chấm dứt thuế IEEPA, ② Kích hoạt Section 122 (10%→15%), ③ Tiếp tục đình chỉ de minimis. Từ 24/02 CBP áp 15% (HTSUS 9903.02.82/83).
⚠️ Lưu ý đặc biệt cho Nhật Bản: Thuế Section 232 cho ô tô/linh kiện (25~27.5%) vẫn duy trì — không liên quan phán quyết IEEPA. Phán quyết này không mang lại lợi ích trực tiếp cho ngành ô tô Nhật Bản. Chỉ điện tử và hàng tiêu dùng mới hưởng lợi.
3. Cập nhật Mới nhất — 24/02/2026
3-1. Triển khai Thuế quan Section 122
| Mục | Nội dung |
| Ngày hiệu lực | 24/02/2026 lúc 00:01 EST |
| Thuế suất CBP | 15% (HTSUS 9903.02.82 và 9903.02.83) |
| Ngày hết hạn | 24/07/2026 (150 ngày) |
| Ngoại lệ vận chuyển | Hàng vận chuyển trước 00:01 ngày 24/02 và đến cảng Mỹ trước 28/02 được miễn |
| Miễn thuế chính | Section 232, USMCA, khoáng sản chiến lược, năng lượng, dược phẩm, điện tử nhất định |
| Thông điệp Liên bang | 24/02 21:00 EST — cần cập nhật sau bài phát biểu |
3-2. Điểm Yếu Pháp lý Section 122
⚠️ Section 122 cũng đang bị thách thức pháp lý Nhiều học giả (PIIE, Cato, CFR…) chỉ ra điều kiện ‘thâm hụt cán cân thanh toán’ không phù hợp với thực tế Mỹ. Đảng Dân chủ tuyên bố kiên quyết ngăn gia hạn sau 150 ngày. Sau Loper Bright (2024), khả năng tòa án đưa ra phán quyết độc lập ngày càng tăng.
3-3. Tiến độ Hoàn thuế IEEPA
Ước tính 142 tỷ USD theo dữ liệu CBP; phần liên quan xuất khẩu VN-Nhật ước tính hàng chục tỷ USD. Nhà nhập khẩu Mỹ phải tự nộp protest lên CBP; chính quyền Trump không có thiện chí hoàn trả chủ động.
3-4. Điều tra Section 301 — Biến số Lớn nhất
USTR tuyên bố điều tra Section 301 với hầu hết đối tác lớn. Nhật Bản cũng có thể bị điều tra — đặc biệt linh kiện ô tô và điện tử. Section 301 không giới hạn 150 ngày và có thể áp thuế cao dài hạn.
4. Đánh giá Tác động đến Việt Nam (24/02/2026)
4-1. So sánh Thay đổi Thuế suất — Góc nhìn DN Nhật Bản
| Phân loại | IEEPA (4/2025~20/2/2026) | Section 122 (từ 24/2) | Ghi chú |
| Điện tử/tiêu dùng sản xuất tại VN | 20% (thỏa thuận Mỹ-VN) | 15% (đồng nhất) | Giảm 5 điểm % — hưởng lợi |
| Xuất khẩu trực tiếp từ Nhật (điện tử) | 24% (IEEPA tương hỗ) | 15% (đồng nhất) | Giảm 9 điểm % — hưởng lợi |
| Ô tô/linh kiện (Section 232) | 25~27.5% (Section 232) | 25~27.5% giữ nguyên | Không liên quan phán quyết — không đổi |
| Thuế thực tế gia quyền thương mại | Thấp (hiệu quả đàm phán) | Có thể tăng nhẹ do 15% đồng nhất | ING phân tích — tùy tỷ lệ xuất thẳng |
⚠️ Phân tích ING: Nhật Bản vốn có thuế thực tế gia quyền thấp dưới IEEPA, nhưng việc áp 15% đồng nhất Section 122 có thể làm tỷ lệ này tăng nhẹ. Công ty xuất khẩu trực tiếp từ Nhật có thể gặp tình huống nghịch lý — bất lợi hơn. Ngược lại, xuất khẩu qua cơ sở sản xuất tại Việt Nam là tích cực: 20% → 15%.
4-2. Lợi ích Ngắn hạn vs Rủi ro Trung-Dài hạn
| Lợi ích (T2~T7) | Rủi ro (sau T7) |
| • Điện tử/tiêu dùng VN: IEEPA 20% → 15% (Canon, Panasonic…)
• Điện tử xuất thẳng từ Nhật: 24% → 15% (giảm 9 điểm %) • Có thể yêu cầu hoàn thuế IEEPA (qua nhà nhập khẩu Mỹ) • 15% Section 122 đóng vai trò mức trần trong đàm phán Mỹ-Nhật |
• Thuế 232 ô tô 25% tiếp tục — không hưởng lợi từ phán quyết
• Thuế thực tế gia quyền xuất thẳng từ Nhật có thể tăng nhẹ (ING) • Section 301 → linh kiện ô tô/điện tử Nhật có thể là mục tiêu • Nếu đàm phán Mỹ-Nhật trì hoãn → bất ổn sau Section 122 hết hạn |
5. Hàm ý đối với Doanh nghiệp Nhật Bản
5-1. Cơ sở Sản xuất Điện tử/Tiêu dùng tại VN (Canon, Panasonic…)
Cấu trúc sản xuất tại Việt Nam rồi xuất sang Mỹ được hưởng lợi từ giảm IEEPA 20% xuống Section 122 15%, giảm 5 điểm %. Canon (sản xuất lớn máy in, máy ảnh tại VN), Panasonic (điện gia dụng, linh kiện), Nidec (linh kiện động cơ) có thể kỳ vọng tiết kiệm chi phí ngay.
Tuy nhiên, do điều tra Section 301 đã bắt đầu, cần kiểm tra ngay xem điện tử/linh kiện bán dẫn VN có bị áp thêm thuế không, đặc biệt nguy cơ trùng thuế với Section 232 bán dẫn (25%).
5-2. Ngành Ô tô — Phải Đối phó Riêng với Section 232
Thuế 232 với ô tô hoàn chỉnh (25%) và linh kiện (27.5%) vẫn duy trì, hoàn toàn không liên quan phán quyết vi hiến IEEPA. Toyota, Honda, Nissan ngoài mở rộng sản xuất Mỹ không có giải pháp khác; do đó các chiến lược nội địa hóa đang được đẩy nhanh — Denso (đầu tư 200 triệu USD nhà máy biến tần EV Tennessee), Honda (mở rộng Ohio/Alabama), Toyota (gia tăng đầu tư Kentucky/Texas).
Nhà máy Toyota/Honda tại Việt Nam chủ yếu phục vụ thị trường nội địa Đông Nam Á, nên tác động trực tiếp từ thuế xuất khẩu sang Mỹ tương đối thấp. Tuy nhiên, sụt giảm đơn đặt hàng từ Toyota/Honda Mỹ có thể ảnh hưởng gián tiếp đến tỷ lệ hoạt động nhà máy linh kiện ô tô Nhật tại Việt Nam.
Điểm chính: Điều quan trọng nhất với DN Nhật không phải phán quyết IEEPA mà là liệu thuế 232 ô tô (25%) có được giảm qua đàm phán Mỹ-Nhật không — đây là đàm phán riêng, độc lập với phán quyết vi hiến.
5-3. Chiến lược Yêu cầu Hoàn thuế
Thuế IEEPA nộp từ T4/2025 đến 20/02/2026 đủ điều kiện hoàn thuế. Nhà nhập khẩu Mỹ phải nộp protest trực tiếp lên CBP; DN Nhật xuất khẩu VN nên ngay lập tức phối hợp với đối tác Mỹ thu thập bằng chứng và ký hợp đồng ủy quyền. Lưu ý phần thuế Section 232 ô tô không được hoàn.
5-4. Kịch bản Sau 150 ngày
| Kịch bản | Khả năng | Phản ứng DN Nhật Bản |
| Section 301 sau Section 122 hết hạn | Cao | Tăng minh bạch xuất xứ VN, nâng tỷ lệ gia công tại chỗ với điện tử/linh kiện |
| Đàm phán Mỹ-Nhật giảm thuế 232 ô tô | Trung bình | Liên kết kế hoạch đầu tư nội địa hóa với đàm phán — thông báo mở rộng sản xuất Mỹ |
| Section 122 bị tuyên vi hiến | Trung bình | Chuẩn bị hoàn thuế lần 2, ứng phó khôi phục MFN |
| Quốc hội Mỹ gia hạn Section 122 | Thấp | Duy trì cấu trúc hiện tại, tối thiểu thay đổi chuỗi cung ứng |
6. Lịch Giám sát Chính
| Ngày | Sự kiện | Điểm Chú ý DN Nhật Bản |
| 24/02/2026 | Thông điệp Liên bang Trump | Mức độ tái khẳng định thuế, đề cập Nhật Bản/ô tô, tín hiệu tiến độ đàm phán Mỹ-Nhật |
| 28/02/2026 | Hạn chót ngoại lệ vận chuyển | Xác nhận thông quan và thông báo CBP bổ sung |
| T3~T4/2026 | Tiến triển đàm phán Mỹ-Nhật | Điều kiện giảm thuế 232 ô tô và khả năng thảo luận |
| T4~T5/2026 | Thông báo điều tra Section 301 | Điện tử/linh kiện ô tô Nhật có trong danh sách không, tiêu chí áp dụng hàng VN |
| 24/07/2026 | Section 122 hết hạn | Gia hạn hay không, thay thế Section 301, kết quả đàm phán Mỹ-Nhật |
7. Kết luận và Khuyến nghị
Phán quyết vi hiến mang lại lợi ích có chọn lọc cho DN Nhật. Điện tử và hàng tiêu dùng hưởng lợi ngắn hạn, nhưng ngành ô tô — quan trọng nhất với kinh tế Nhật — vẫn duy trì thuế Section 232, nên lợi ích trực tiếp rất hạn chế. DN Nhật tại Việt Nam đang trong giai đoạn ‘chờ đợi chiến lược’ vừa theo dõi Section 122 hết hạn và kết quả đàm phán Mỹ-Nhật, vừa thực hiện song song chiến lược nội địa hóa Mỹ và tập trung thị trường nội địa châu Á.
Khuyến nghị Chiến lược: ① Nộp yêu cầu hoàn thuế IEEPA ngay, ② Theo dõi kết quả điều tra Section 301 về điện tử/bán dẫn, ③ Kiểm tra kịch bản giả định thuế VN 25-30% vào H2/2026, ④ Theo sát tiến độ đàm phán Mỹ-Nhật về Section 232 ô tô.
- Chuẩn bị hoàn thuế: Phối hợp đối tác nhập khẩu Mỹ thu thập bằng chứng IEEPA T4/2025~T2/2026 (loại phần thuế 232 ô tô)
- Xác nhận thuế 15%: Kiểm tra mã HTSUS 9903.02.82/83 và xác định hàng vận chuyển được miễn
- Kiểm tra Section 232 ô tô/linh kiện: Theo dõi riêng tình trạng thuế 232 và tiến độ đàm phán Mỹ-Nhật
- Phân tích thuế thực tế gia quyền: Tham khảo báo cáo ING, định lượng tác động thay đổi thuế thực tế với DN xuất thẳng từ Nhật
- Giám sát điều tra Section 301: Theo dõi thông báo USTR về điện tử/bán dẫn/linh kiện ô tô Nhật Bản
📞 Liên hệ UNI Customs Consulting để được tư vấn miễn phí
📧 Email: uni@eximuni.com
📱 Hotline: (+84) 24-7308-7988 (Hanoi) | (+84) 28-7301-8910 (HCM)