Khu phi thuế quan trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp và khu kinh tế đặc biệt phải đáp ứng điều kiện kiểm tra, giám sát hải quan tại Chương IV (Điều 19 – 22) của Nghị định 378/2026/NĐ-CP. Nghị định có hiệu lực từ 01/10/2026. Nhiều doanh nghiệp chế xuất (DNCX) đang lo phải đầu tư lại hàng rào, camera, phần mềm. Bài viết làm rõ ai thực sự chịu điều chỉnh.
Nghị định 378/2026/NĐ-CP áp dụng cho khu phi thuế quan nào?
Không giới hạn theo địa lý, nhưng giới hạn theo loại khu
Tên gọi “quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phát triển đô thị” dễ khiến người đọc nghĩ Nghị định chỉ dành cho khu phi thuế quan ở đô thị. Thực tế không phải vậy. Khoản 3 Điều 1 nêu rõ phần điều kiện kiểm tra, giám sát hải quan áp dụng “trên phạm vi cả nước”.
Giới hạn thật sự nằm ở định nghĩa. Theo khoản 2 Điều 2, khu phi thuế quan trong Nghị định này là:
“2. Khu phi thuế quan là khu chức năng nằm trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu kinh tế đặc biệt được thành lập theo quy định của Nghị định này, có ranh giới địa lý xác định, được ngăn cách với khu vực bên ngoài bằng hàng rào cứng, đáp ứng điều kiện kiểm tra, giám sát hải quan theo quy định của pháp luật.”
Ba loại khu phi thuế quan mới chịu điều chỉnh
Như vậy, Điều 19 – 22 nhắm tới ba loại khu phi thuế quan mới:
- Khu phi thuế quan trong khu kinh tế đặc biệt (Điều 17);
- Khu phi thuế quan trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp (Điều 18);
- Khu chức năng trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp được chuyển đổi thành khu phi thuế quan (khoản 6 Điều 20).
Khu phi thuế quan theo Điều 17, 18 do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập sau khi có ý kiến Bộ Tài chính. Người nộp hồ sơ xác nhận điều kiện là tổ chức quản lý khu, không phải từng doanh nghiệp trong khu.
Căn cứ: khoản 3 Điều 1, khoản 2 Điều 2, Điều 17, Điều 18 và khoản 6 Điều 20 Nghị định 378/2026/NĐ-CP.
DNCX có thuộc điều chỉnh của Nghị định 378/2026/NĐ-CP không?
Toàn văn Nghị định 378/2026/NĐ-CP không có cụm từ “doanh nghiệp chế xuất”. DNCX được thành lập theo pháp luật đầu tư và pháp luật về khu công nghiệp, khu kinh tế.
Vì vậy, DNCX trong khu công nghiệp, khu kinh tế thông thường tiếp tục áp dụng Điều 28a Nghị định số 134/2016/NĐ-CP (được bổ sung bởi khoản 10 Điều 1 Nghị định số 18/2021/NĐ-CP). Khoản 4 và 5 Điều 1 Nghị định 378/2026/NĐ-CP cũng xác nhận: nội dung về hải quan, thuế không quy định tại Nghị định này thì thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp (bao gồm cả DNCX) đặt nhà máy bên trong một khu phi thuế quan thuộc khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp hoặc khu kinh tế đặc biệt thì doanh nghiệp đó là doanh nghiệp trong khu phi thuế quan và thực hiện theo Điều 35 Nghị định 378/2026/NĐ-CP.
Căn cứ: Điều 28a Nghị định số 134/2016/NĐ-CP (được bổ sung bởi khoản 10 Điều 1 Nghị định số 18/2021/NĐ-CP); khoản 4 và 5 Điều 1 Nghị định 378/2026/NĐ-CP.
Điều kiện kiểm tra giám sát hải quan: quy định cũ và mới khác gì?
Điểm khác cốt lõi: 02 Nghị định điều chỉnh 02 nhóm đối tượng khác nhau. Bảng dưới đây so sánh các yêu cầu, trong đó có camera giám sát.
| Tiêu chí | Điều 28a Nghị định số 134/2016/NĐ-CP — DNCX | Điều 19, 20 Nghị định 378/2026/NĐ-CP — khu phi thuế quan mới |
| Luật được hướng dẫn | Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu | Luật Phát triển đô thị |
| Đối tượng chịu điều chỉnh | Doanh nghiệp chế xuất trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất | Khu phi thuế quan trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu kinh tế đặc biệt |
| Nơi làm việc của hải quan | Không yêu cầu | Bắt buộc |
| Địa điểm tập kết hàng hóa | Không yêu cầu | Bắt buộc |
| Camera | Quan sát cổng và nơi lưu hàng 24/24, kết nối trực tuyến với hải quan và lưu trữ tối thiểu 12 tháng (Điều 28a khoản 1 điểm b) | Quan sát ranh giới/hàng rào, cổng ra – vào, nơi làm việc của hải quan và địa điểm tập kết hàng hóa 24/24, kết nối trực tuyến với hải quan và lưu trữ tối thiểu 06 tháng (Điều 19 khoản 1 điểm d) |
| Thiết bị ghi nhận hàng qua cổng | Không yêu cầu | Bắt buộc, kết nối hệ thống quản lý hàng hóa |
| Cân điện tử | Không yêu cầu | Bắt buộc, kết nối hệ thống hải quan |
Căn cứ: Điều 28a khoản 1 điểm b Nghị định số 134/2016/NĐ-CP; Điều 20 và Điều 19 khoản 1 điểm d Nghị định 378/2026/NĐ-CP.
DNCX nên làm gì?
- Rà soát lại đủ 3 điều kiện của Điều 28a. Doanh nghiệp thường bị sót các điều kiện: thời gian lưu hình ảnh 12 tháng, kết nối camera trực tuyến và camera phủ hết khu vực lưu hàng mới sau khi mở rộng nhà xưởng.
- Đối chiếu phần mềm với báo cáo quyết toán hải quan. Số liệu nhập – xuất – tồn trên phần mềm phải khớp với tờ khai và kho thực tế. Đây là điểm hải quan thường kiểm tra kỹ.
- Dự án mở rộng phải làm lại thủ tục. Phần mở rộng cần cam kết và kiểm tra thực tế riêng. Nếu không, hàng nhập cho phần mở rộng có thể bị truy thu thuế.
- Nếu định đầu tư vào khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu kinh tế đặc biệt, hãy tính tới Nghị định 378/2026/NĐ-CP ngay từ khi chọn vị trí. Quy trình ra, vào cổng khu và nghĩa vụ truyền dữ liệu nhập – xuất – tồn (Điều 35) khác với khu công nghiệp thông thường. Theo khoản 7 Điều 35 và khoản 4, 5 Điều 47, khi Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan chưa nâng cấp thì việc tiếp nhận dữ liệu nhập – xuất – tồn thực hiện bằng hồ sơ giấy.
Căn cứ: Điều 28a Nghị định số 134/2016/NĐ-CP; Điều 35, khoản 7 Điều 35 và khoản 4, 5 Điều 47 Nghị định 378/2026/NĐ-CP.
Câu hỏi thường gặp
DNCX có phải đầu tư lại camera theo Nghị định 378/2026/NĐ-CP không?
Không. DNCX trong khu công nghiệp, khu kinh tế thông thường vẫn áp dụng Điều 28a Nghị định số 134/2016/NĐ-CP: camera quan sát cổng và nơi lưu hàng 24/24, kết nối trực tuyến với hải quan, lưu hình ảnh tối thiểu 12 tháng. Các yêu cầu mới là quy định bổ sung cho loại khu phi thuế quan mới.
Thời gian lưu hình ảnh camera của khu phi thuế quan mới là bao lâu?
Theo Điều 19 khoản 1 điểm d Nghị định 378/2026/NĐ-CP, khu phi thuế quan mới phải lưu hình ảnh tối thiểu 6 tháng và camera hoạt động liên tục 24 giờ. Camera phải quan sát ranh giới/hàng rào, cổng ra – vào, nơi làm việc của hải quan, địa điểm tập kết hàng hóa và kết nối trực tuyến với hải quan.
Nghị định 378/2026/NĐ-CP có bãi bỏ Điều 28a Nghị định 134/2016/NĐ-CP (bổ sung bởi Nghị định số 18/2021/NĐ-CP) không?
Không. Điều 28a Nghị định 134/2016/NĐ-CP vẫn còn hiệu lực, vì Nghị định 378/2026/NĐ-CP không có điều khoản bãi bỏ nào. Các điểm mới nêu trên là quy định bổ sung cho loại khu phi thuế quan mới, không thay thế quy định cũ của DNCX. Hai văn bản cùng tồn tại, mỗi văn bản điều chỉnh một đối tượng khác nhau.
UNI đồng hành cùng DNCX
Với DNCX, rủi ro lớn nhất thường không nằm ở việc hiểu luật, mà ở khoảng hở giữa lời tư vấn và hồ sơ khai báo thực tế. UNI làm cả hai việc trong cùng một đầu mối: tư vấn và trực tiếp thực hiện khai báo, báo cáo quyết toán. Cách làm này giúp giảm thiểu sai sót trước khi nộp, không để đến kỳ kiểm tra sau thông quan.
Đội ngũ chuyên gia hải quan Việt – Hàn của UNI đồng hành cùng DNCX trên cả vòng đời:
- Rà soát điều kiện giám sát hải quan;
- Quyết toán nhập – xuất – tồn;
- Đại diện làm việc khi kiểm tra sau thông quan;
- Chuyển đổi DNCX sang doanh nghiệp thường.
UNI có văn phòng tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, phát hành ý kiến chuyên môn song ngữ Hàn – Việt và gửi miễn phí bản tin hải quan hằng tuần.
Tham khảo dịch vụ tư vấn hải quan cho doanh nghiệp chế xuất của UNI. Liên hệ UNI Customs Consulting theo thông tin dưới đây để được rà soát điều kiện giám sát hải quan cho doanh nghiệp của bạn.
📞 Liên hệ UNI Customs Consulting để được tư vấn miễn phí📧 Email: uni@eximuni.com📱 Hotline: (+84) 24-7308-7988 (Hanoi) | (+84) 28-7301-8910 (HCM)